Praktyczny przewodnik po zasadach bezpiecznego korzystania z narzędzi AI w administracji publicznej - RODO, AI Act i które narzędzia są dopuszczalne.
W skrócie
Szkolenie online z kompetencji AI dla pracowników urzędu
Siedem modułów, test wiedzy, imienne zaświadczenia i rejestr szkolenia dokumentujący działania na podstawie art. 4 AI Act. Około 90 minut, dostęp na podstawie kodu, bez zakładania kont. Szkolenie AI Act online · bezpłatny moduł 1
Pracownicy administracji publicznej coraz częściej sięgają po narzędzia AI. ChatGPT potrafi skrócić czas redagowania pisma z 30 minut do 5, streszczenie długiego dokumentu z godziny do minuty. Problem pojawia się gdy urzędnik nie zastanawia się co wkleja do narzędzia i dokąd te dane trafiają.
Na szkoleniach AI dla urzędów które prowadzę od kilku lat obserwuję ten sam wzorzec: entuzjazm i chęć do korzystania z AI jest ogromna, ale świadomość zasad bezpieczeństwa jest bardzo niska. Ten artykuł ma to zmienić.
Kiedy wklejasz tekst do chat.openai.com, ten tekst trafia na serwery OpenAI w Stanach Zjednoczonych. OpenAI przetwarza te dane - domyślnie może ich używać do trenowania modeli (choć możesz to wyłączyć w ustawieniach). Jeśli w tym tekście są dane osobowe obywatela - imię, nazwisko, adres, PESEL, numer sprawy - to te dane wyszły poza organizację i znalazły się u zewnętrznego podmiotu.
RODO (art. 28) mówi jasno: jeśli urząd przekazuje dane osobowe podmiotowi zewnętrznemu, musi z nim podpisać umowę powierzenia przetwarzania danych. OpenAI nie podpisuje takich umów z każdym użytkownikiem bezpłatnego planu. Oznacza to, że przetwarzanie danych osobowych przez publiczny ChatGPT jest co do zasady niezgodne z RODO.
🚨 Czego absolutnie NIE wolno wklejać do publicznego ChatGPT
Jeśli Twój urząd korzysta z Microsoft 365 (Outlook, Teams, Word, Excel), masz już dostęp do bezpiecznego środowiska AI. Microsoft Copilot 365 działa w obrębie Twojego tenanta organizacji - dane nie opuszczają infrastruktury Microsoft 365 Twojego urzędu i nie są używane do trenowania modeli. Microsoft podpisuje umowę DPA (Data Processing Agreement) jako część umowy Microsoft 365, spełniając tym samym wymogi RODO.
✅ Copilot 365 jest bezpieczny do pracy z dokumentami urzędu
Możesz w nim streszczać maile, redagować pisma, analizować dokumenty Word i tabele Excel z prawdziwymi danymi - dane pozostają w Twoim środowisku Microsoft 365.
OpenAI oferuje wersje ChatGPT Enterprise i ChatGPT dla Teams, w których OpenAI nie trenuje modeli na danych użytkownika i podpisuje umowę DPA. Te wersje są dopuszczalne dla administracji publicznej, ale wiążą się z kosztami subskrypcji (od 25-30 USD/użytkownik/miesiąc). Dla małych urzędów Copilot 365 jest zwykle bardziej opłacalny.
Jeśli urząd nie ma Copilot 365 ani ChatGPT Enterprise, a pracownicy i tak chcą korzystać z AI, najważniejsza zasada to: zanonimizuj dane zanim cokolwiek wkleisz. Zamień imiona i nazwiska na "Jan K.", usuń PESEL, adresy i numery spraw, zastąp konkretne liczby przybliżonymi wartościami. Po anonimizacji dokument staje się tekstem opisującym sytuację, a nie konkretną osobę - i może być bezpiecznie przetwarzany przez narzędzie AI.
| Narzędzie | Dane osobowe? | Umowa DPA? | Ocena dla urzędów |
|---|---|---|---|
| Microsoft Copilot 365 | Tak (w M365) | Tak (umowa M365) | ✅ Zalecany |
| ChatGPT Enterprise | Tak | Tak (płatna umowa) | ✅ Dopuszczalny |
| ChatGPT Free/Plus z anonimizacją | Nie (po anonimizacji) | Nie | ⚠️ Warunkowy |
| Publiczny ChatGPT z danymi osobowymi | Tak | Nie | ❌ Niedopuszczalny |
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 - tzw. AI Act - weszło w życie w sierpniu 2024 roku i jest stopniowo wdrażane. Dla administracji publicznej najważniejszy jest jego podział systemów AI na kategorie ryzyka.
Systemy wysokiego ryzyka to m.in. systemy AI używane przez organy publiczne do oceny osób: scoring kredytowy, kwalifikowanie do świadczeń socjalnych, ocena ryzyka recydywy, profilowanie. Takie systemy podlegają szczególnym wymaganiom: obowiązkowej ocenie wpływu na prawa podstawowe, nadzorowi ludzkiemu (człowiek musi zatwierdzać decyzję AI), przejrzystości wobec osoby, której dotyczy decyzja.
Typowe codzienne zastosowania AI w urzędach - redagowanie pism, streszczanie dokumentów, przygotowywanie odpowiedzi na maile - nie są systemami wysokiego ryzyka i nie wymagają dodatkowych procedur. Ale już system AI który sugeruje urzędnikowi komu przyznać zasiłek - tak.
Jest jednak obowiązek, który dotyczy każdego urzędu korzystającego z AI, niezależnie od kategorii ryzyka. Art. 4 AI Act, stosowany od 2 lutego 2025 r., dotyczy kompetencji pracowników w zakresie sztucznej inteligencji (tzw. AI literacy). Od 27 lipca 2026 r. - po zmianie wprowadzonej rozporządzeniem (UE) 2026/1744 - urząd ma podejmować środki wspierające rozwój tych kompetencji, a nie gwarantować określony poziom wiedzy każdej osoby. W praktyce oznacza to udokumentowane szkolenia i spisane zasady korzystania z narzędzi AI. Od 28 października 2026 r. przestrzeganie przepisów może kontrolować Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI). Gotowy punkt wyjścia znajdziesz we wzorze polityki korzystania z AI w urzędzie.
Oto konkretna lista zadań, przy których AI realnie skraca czas pracy urzędnika bez naruszania RODO:
💡 Złota zasada anonimizacji
Przed wklejeniem jakiegokolwiek dokumentu do AI zadaj sobie pytanie: "Czy z tego tekstu można zidentyfikować konkretną osobę?" Jeśli tak - zanonimizuj. Jeśli nie - możesz użyć dowolnego narzędzia AI.
Tak, ale pod warunkiem że nie wkleja do niego danych osobowych ani informacji chronionych. Publiczna wersja ChatGPT jest bezpieczna do zadań niewymagających danych osobowych: redagowanie pism szablonowych, streszczanie po anonimizacji, generowanie pomysłów. Do pracy z prawdziwymi dokumentami zawierającymi dane osobowe zalecany jest Microsoft Copilot 365.
Najbezpieczniejszym wyborem jest Microsoft Copilot 365 - dane pozostają w obrębie Microsoft 365 tenanta organizacji. ChatGPT Enterprise z umową DPA jest też dopuszczalny. Publiczna wersja ChatGPT i Gemini bez umowy DPA - nie do przetwarzania danych osobowych.
AI Act (rozporządzenie UE 2024/1689) dotyczy wszystkich podmiotów stosujących AI w UE, w tym polskich urzędów. Systemy AI używane przez organy publiczne do oceny osób są klasyfikowane jako wysokiego ryzyka i podlegają szczególnym wymogom. Codzienne zastosowania (redagowanie pism, streszczanie) nie są systemami wysokiego ryzyka.
Prowadzę praktyczne warsztaty AI dla pracowników urzędów, JST, OPS, sądów i szpitali. Program obejmuje bezpieczne narzędzia, RODO, AI Act i realne ćwiczenia na dokumentach urzędowych. Dojazd do siedziby klienta w całej Polsce.
Chcesz przeszkolić wszystkich pracowników? Szkolenie AI Act online trwa około 90 minut i kończy się imiennym zaświadczeniem.